Układ przedsionkowy

Metoda  integracji  sensorycznej została stworzona w 1960 roku  przez  Jean Ayres.  Przez lata doskonaliła tę  metodę, konstruowała testy do przeprowadzenia diagnozy, prowadziła wiele badań. Do Polski SI dotarło w 1993 roku.  Według Jean Ayres integracja sensoryczna to proces, dzięki któremu mózg, otrzymując informacje ze wszystkich zmysłów, rozpoznaje je, segreguje, interpretuje  oraz  integruje  ze sobą i z wcześniejszymi doświadczeniami  i odpowiada adekwatną reakcją.  A zatem: jest to taka integracja wrażeń zmysłowych, by mogły być użyte w celowym działaniu. Tylko wówczas, gdy informacje te płyną do mózgu w sposób prawidłowo zorganizowany, rozwój dziecka przebiega bez zakłóceń.

Proces integracji sensorycznej zaczyna się od pierwszych miesięcy  życia płodowego i najintensywniej przebiega do końca wieku przedszkolnego.

Integracja sensoryczna oparta jest na funkcjonowaniu trzech układów:

  • przedsionkowego
  • proprioceptywnego
  • dotykowego

Są to najwcześniej dojrzewające układy, które wraz  z  integracją odruchów wpływają na całokształt rozwoju  i  funkcjonowanie  dziecka.

Układ  przedsionkowy

Układ przedsionkowy został po raz pierwszy opisany przez francuskiego anatoma Marie Pierre Flourensa. Jeżeli układ ten pracuje prawidłowo, prawie nie odczuwamy jego istnienia. Jego praca odbywa się automatycznie. Jest podstawowym zmysłem rozwijającym się jeszcze w okresie płodowym. Rola tego zmysłu polega na kształtowaniu naszych relacji  z przyciąganiem ziemskim. Grawitacja to siła, która stale i nieprzerwanie działa na nas na Ziemi. Możliwość przeciwstawienia się jej i utrzymywania ciała w odpowiedniej pozycji, zarówno podczas ruchu, jak i podczas spoczynku, zawdzięczamy dobrze funkcjonującemu zmysłowi równowagi, nazwanemu układem przedsionkowym lub błędnikiem. Receptory zmysłu równowagi są zlokalizowane w uchu środkowym i interpretują oddziaływanie grawitacji na ciało poprzez analizę ruchu i pozycji głowy. Receptory czuciowe w uchu środkowym wysyłają informacje do wyższych struktur mózgu w celu ich interpretacji i przetwarzania. Układ przedsionkowy funkcjonuje w obszarze rozwijania poczucia równowagi, świadomości przestrzeni, stabilności proksymalnej (zdolności do stabilizowania ramion i bioder) i sprawnego poruszania się.

Utrzymanie równowagi uzależnione jest nie tylko od pracy błędnika, lecz także od współdziałania z nim wielu różnych układów naszego organizmu. Wyróżniamy wśród nich : móżdżek, narząd wzroku, mięśnie odpowiadające za postawę ciała (antygrawitacyjne/posturalne), receptory czucia głębokiego i powierzchniowego.

Narząd równowagi rozwija się i dojrzewa już w pierwszych tygodniach w łonie matki. Od samego początku wypełniona płynem przestrzeń wewnątrzmaciczna umożliwia częste zmiany pozycji płodu. Porusza się on energicznie i wielokrotnie zmienia swoje ułożenie. Układa się głową w dół i górę. Takie aktywne ruchy przyczyniają się do rozwijania narządu równowagi. Już w piątym miesiącu ciąży osiąga on swoją ostateczną wielkość, kształt i dojrzałość, co pozwala płodowi orientować się, jak działa siła grawitacji. Po przyjściu na świat następuje zmiana w odczuwaniu przez nie działania siły grawitacji. W trakcie codziennych czynności pielęgnacyjnych  matka intuicyjnie stymuluje jego błędnik przewijając je, nosząc i kołysząc. Niemowlę często domaga się, by dostarczać mu tego rodzaju bodźców. Na początku jest bezbronne względem siły grawitacji. Nie potrafi się jej przeciwstawić, lecz uczy się tego stopniowo, opanowując umiejętność utrzymywania wciąż wyższych pozycji na coraz mniejszej płaszczyźnie podparcia. Dziecko najpierw kontroluje głowę, a następnie coraz bardziej oddalone od niej części ciała, aby przy końcu pierwszego roku życia osiągnąć równowagę w pozycji stojącej na małej płaszczyźnie dwóch stóp.

System przedsionkowy posiada kompleks dróg nerwowych, które łączą go z mózgiem i rdzeniem kręgowym. Wszystkie nerwowe impulsy przedsionkowe kierowane są zarówno do pnia mózgu, jak i do móżdżku. Impulsy te przesyłane są w pierwszej kolejności do jąder przedsionkowych w pniu mózgu, gdzie także docierają informacje pochodzące z mięśni szyi i wzrokowe, powiadamiające nas o kątowej pozycji naszej głowy. Dalej, po ich koordynacji, informacje te przesyłane są z powrotem do mięśni oczu i rdzenia kręgowego, gdzie powstają odruchy posturalne, pomagające utrzymać równowagę.

Układ przedsionkowy przygotowuje układ nerwowy do działania oraz prowadzi do współpracy z innymi układami czuciowo-ruchowymi.

Układ przedsionkowy odpowiada za:

  • kontrolowanie ruchów związanych z przyspieszeniami liniowymi i kątowymi działającymi na organizm człowieka;
  • odbieranie informacji związanych z działaniem siły grawitacji;
  • orientację w położeniu ciała w stosunku do powierzchni Ziemi;
  • informowanie ośrodkowego układu nerwowego o położeniu głowy w stosunku do szyi i reszty ciała oraz do otaczającej przestrzeni;
  • podtrzymywanie prawidłowego napięcia mięśniowego;
  • wyzwalanie odruchów ocznych i koordynacji pracy obu oczu;
  • utrzymywanie stałego pola widzenia w czasie ruchów głowy;
  • poczucie bezpieczeństwa grawitacyjnego;
  • rozwój mowy.

Nieprawidłowości w funkcjonowaniu układu przedsionkowego mogą mieć charakter podwrażliwości lub nadwrażliwości (niepewności grawitacyjnej).

Objawy dysfunkcji o charakterze podwrażliwości przedsionkowej:

  • nadmierna potrzeba ruchu obrotowego;
  • obniżone napięcie mięśniowe w obrębie ciała i aparatu mowy;
  • słabe utrzymywanie równowagi;
  • nadmierne napięcie w kończynach;
  • trudność przyjęcia prawidłowej pozycji ciała do wykonania aktywności ruchowej;
  • słaby odbiór i przetwarzanie bodźców wzrokowych i słuchowych.

Objawy dysfunkcji o charakterze nadwrażliwości przedsionkowej (niepewność grawitacyjna):

  • zaburzenia równowagi;
  • zaburzenia kontroli postawy (brak umiejętności przyjęcia właściwej pozycji ciała do wykonania zadania ruchowego);
  • słaba koordynacja pracy obu stron ciała;
  • trudności z właściwym odbiorem i przetwarzaniem bodźców słuchowych i wzrokowych;
  • lęk przed oderwaniem stóp od podłoża;
  • szuranie nogami;
  • choroba lokomocyjna;
  • obawa przed upadkiem lub wysokością;
  • niechęć do zabaw w pozycji głową w dół ( przewrotów na drążku);
  • unikanie zabaw na huśtawkach, zjeżdżalniach, karuzelach i na trampolinie;
  • niechęć do zeskakiwania, wspinania się i chodzenia po krawężnikach;
  • problemy z oceną odległości;
  • kurczowe trzymanie się poręczy podczas wchodzenia na schody i schodzenia ze schodów (długo utrzymujący się krok dostawny);
  • lęk podczas gwałtownego hamowania i skręcania samochodu.

Dysfunkcja układu przedsionkowego może powodować problemy z równowagą, koordynacją i planowaniem ruchów. Dziecko dotknięte takim zaburzeniem jest zazwyczaj niezdarne i ma kłopoty ze sprawnym poruszaniem się.

Propozycje ćwiczeń i zabaw

Praca z dzieckiem nad usprawnianiem układu przedsionkowego powinna być ukierunkowana na naukę kontrolowania oraz czucia ciała, jego ruchów i pozycji, w jakich się znajduje. Należy rozpoczynać od ćwiczeń najprostszych: uświadamiania dziecku, w jakiej pozycji się znajduje, jak razem poruszają się jego kończyny górne, dolne, jak poruszają się kończyny po tej samej stronie, a następnie po przekątnej.

  • Stanie na jednej, następnie na drugiej nodze z oczami otwartymi, później zamkniętymi. Utrzymanie pozycji tak długo, jak to możliwe.
  • Klęk prosty naprzeciwko rodzica. Łapanie piłki rzucanej przez rodzica albo odbijanie o ścianę.
  • Chodzenie stopa za stopą do przodu, do tyłu.
  • Podskakiwanie jak pajac. Na początku można ćwiczyć ruchy kończyn górnych, następnie dolnych, a potem je łączyć.
  • Chodzenie na palcach i piętach.
  • Chodzenie jak kaczka, skakanie jak zając, kangur.
  • Bieg lub szybki marsz z natychmiastowym zatrzymaniem się na chwilę i ponownym ruszaniem.
  • Przeskakiwanie z nogi na nogę.
  • Leżenie na brzuchu na materacu.
  • Toczenie się po materacu w różnych kierunkach.
  • Zabawa ”kołyska”- leżenie na plecach z nogami ugiętymi, oplecionymi rękami
    i przyciągniętymi do klatki piersiowej. Kołysanie się do przodu i na boki.
  • Przechodzenie po wyznaczonym torze i zbieranie woreczków.
  • Balansowanie na dużej piłce w leżeniu na brzuchu, na plecach, w siadzie
    i wyrabianie odruchu podparcia na rękach.
  • Huśtanie na huśtawce. Zjeżdżanie ze zjeżdżalni. Zabawy na karuzelach. Skakanie na piłkach typu kangur.
  • Obroty na krześle obrotowym. Po pięciu obrotach koncentrowanie wzroku
    na wyznaczonym na ścianie wyraźnym celu znajdującym się na wysokości oczu.
  • Budowanie wieży z klocków podczas obrotów na krześle obrotowym. Zatrzymywanie się po każdym obrocie i dokładanie kolejnych klocków do wieży.
  • Wspinanie się po drabince i zeskakiwanie na materac.
  • Skakanie na trampolinie połączone z dodatkowymi zadaniami np. podbijaniem balona.

Oprac. Teresa Brych

Agnieszka Łoń

Tydzień Bezpłatnych Konsultacji SI, 23 - 29.10.2017

Już po raz VI nasza szkoła przyłączyła się do ogólnopolskiej akcji organizowanej przez Polskie Stowarzyszenie Terapeutów Integracji Sensorycznej „Ogólnopolski tydzień bezpłatnych konsultacji z zakresu integracji sensorycznej”.

Celem akcji jest:

  • wykonanie przesiewowej oceny procesów przetwarzania sensorycznego (integracji sensorycznej) u dzieci w wieku niemowlęcym, poniemowlęcym, przedszkolnym i szkolnym oraz ustalenie zakresów wsparcia dla każdego dziecka;
  • propagowanie wiedzy o dysfunkcjach integracji sensorycznej wśród rodziców, lekarzy oraz innych specjalistów.

Termin realizacji: 23-29.10.2017

Zachęcamy rodziców do skorzystania z konsultacji. Zapisy u terapeutów SI pod numerem telefonu:

– Agnieszka Łoń 608-087-410

– Teresa Brych  661-250-318

Serwis Pomoc dziecku 

Serwis Pomoc Dziecku

Warszawski Ratusz uruchomił serwis internetowy „Pomoc Dziecku”. Rodzice dzieci z zaburzeniami rozwojowymi  mogą znaleźć w nim pełną informację o ofercie pomocy prowadzonych przez miasto placówek w zakresie edukacji, opieki zdrowotnej i pomocy społecznej.

Pod adresem www.pomocdziecku.um.warszawa.pl swą ofertę prezentują m.in. szkoły specjalne i integracyjne, poradnie psychologiczno – pedagogiczne, ośrodki pomocy społecznej i placówki służby zdrowia o profilu dziecięcym.

Zamieszczona na stronie wyszukiwarka umożliwia segregowanie ofert m.in. według dzielnicy miasta, w której placówki prowadzą działalność. Po otwarciu danej oferty można znaleźć informacje dotyczące stosowanych przez konkretną placówkę metod terapii, procedury przyjęcia do niej, czy trasy dojazdu.

Na stronie umieszczony został też tzw. słownik problemów, czyli definicje terminów takich jak autyzm, jąkanie, niepełnosprawność umysłowa, samouszkodzenia i uzależnienia, ale też np. trudności w uczeniu się matematyki.

W niedługim czasie lista ofert oraz ilość haseł będzie znacznie większa. Pojawią się również informację dla rodziców dzieci wybitnie zdolnych.


Integracja sensoryczna

Integracja sensoryczna (SI) to prawidłowe współdziałanie naszych zmysłów, które umożliwia nam wykonywanie wszystkich codziennych czynności. Teoria SI została zapoczątkowana przez Dr. Jean Ayres, która zainteresowała się tym, w jaki sposób procesy integracji sensorycznej oraz zaburzenia planowania ruchu wpływają na codzienne życie. Terapia integracji sensorycznej prowadzona jest w naszej szkole od 2012 roku przez terapeutę posiadającego Certyfikat Polskiego Stowarzyszenia Terapeutów Integracji Sensorycznej. Zajęcia odbywają się w sali wyposażonej w specjalistyczny sprzęt. Metoda ta polega na aktywności ruchowej całego ciała, w dużej mierze spontanicznej-wybieranej przez samo dziecko, dostarczającej wrażeń:

  • przedsionkowych (inaczej zmysł równowagi)
  • proprioceptywnych (czucia głębokiego, wrażenia z mięsień i ścięgien)
  • dotykowych (czuciowych)
  • słuchowych
  • wzrokowych.

Głównym celem terapii integracji sensorycznej jest stymulacja poszczególnych układów zmysłowych tak, aby poprawić funkcjonowanie dziecka w codziennym życiu; usprawnienie zaburzonych funkcji psychoruchowych; rozwijanie koordynacji obustronnej ruchowo-wzrokowej; usprawnianie mechanizmów równoważnych; wspomaganie rozwoju prawidłowego schematu ciała, planowania motorycznego. Zajęcia odbywają się raz w tygodniu w formie indywidualnej w wymiarze czasu 60 min.

Mobilna Rekreacja Muzyczna

Zajęcia odbywają się dwa razy w tygodniu i trwają 45 minut. Oferta skierowana jest do dzieci z oddziałów przedszkolnych oraz klas I-III. Metoda ta stanowi uporządkowany emocjonalnie układ ćwiczeń rytmicznych, ruchowych, perkusyjnych, oddechowych stymulowanych muzyką. Podczas zajęć wykorzystywane są elementy terapii integracji sensorycznej, gimnastyki korekcyjnej oraz muzykoterapii. W zajęciach wykorzystywane są niekonwencjonalne źródła dźwięku, różne formy ruchu, prowadzenie działań muzycznych w atrakcyjnej formie gier i zabaw. Celem zajęć muzycznych jest:

  • zredukowanie wzmożonych napięć psychoruchowych,
  • rozwijanie aktywności muzyczno- ruchowej,
  • doskonalenie koordynacji słuchowo- ruchowej,
  • rozwijanie ogólnej sprawności ruchowej,
  • pomoc w kształtowaniu nawyku prawidłowej postawy

mgr Agnieszka Łoń